مثال‌هاى وجوب بالقياس متن والوجوب بالقياس الى الغير . . . فلم يجب عند ثبوت أحدهما ثبوت الآخر . ترجمه وجوب بالقياس الى الغير مانند وجوب علت ، زمانى كه قياس شود به معلول خود ، به لحاظ استدعايى كه معلول از آن دارد ؛ زيرا معلول اباى از وجود دارد ، مگر آن‌كه علتش موجود باشد . و مانند وجوب معلول ، زمانى كه قياس شود به علت تامهء خود ، كه او اقتضا دارد ( معلول خود را ) ؛ زيرا علت از وجود خود امتناع دارد ، مگر اين‌كه معلولش موجود باشد . و مانند وجوب هر يك از دو متضائف نسبت به ديگرى . و ضابطهء در وجوب بالقياس آن است كه بين مَقيس و مَقيسٌ اليه عليت و معلوليت حاكم باشد ، يا هر دو معلول يك علت باشند ؛ زيرا اگر رابطهء عليت بين آنها نباشد يكى بر ديگرى متوقف نمىشود و وجود يكىبا وجود ديگرى واجب نخواهد بود . شرح واجب است كه علت در وقتى كه معلول ، وجود دارد ، وجود داشته باشد ، در حالى كه معلول استدعا و طلب مىنمايد وجود علت را . و بالعكس ، واجب است معلول ، وجود داشته باشد وقتى كه علت تامه‌اش موجود هست ، در حالى كه علت اقتضا دارد معلول را . و همين‌طور با بودن يكى از دو متضايف مانند فوق و تحت ، كه با بودن يكى بودن ديگرى نيز واجب مىگردد ، فوق بدون تحت و تحت بدون فوق متصور نيست . سپس به ضابطهء وجوب بالقياس اشاره مىكند و مىگويد ضابطه آن است كه بين مقيس و مقيسٌ اليه رابطهء عليت و معلوليت ، حاكم باشد . مانند نسبتى كه بين خالق و مخلوق وجود دارد و يا اگر بين آن دو چنين رابطه‌اى نيست هر دو ، معلول يك علت بوده باشند ، مانند نسبت اخوّت بين دو برادر ، كه متضايفين هستند و هر دو معلول علت ديگرى .